Overschrijding van de planetaire grenzen
Uit wetenschappelijke studies blijkt dat de wereld negen grenzen heeft waarbinnen de mensheid moet navigeren om duurzaam gebruik te kunnen blijven maken van de hulpbronnen van de planeet Aarde. Het overschrijden van deze grenzen kan leiden tot onomkeerbare en gevaarlijke milieueffecten. Deze negen planetaire grenzen zijn:
- Klimaatverandering
- Verlies van biodiversiteit
- Verstoring van stikstof- en fosforcycli
- Ontbossing en ander landgebruik
- Zoetwaterverbruik
- Verzuring van oceanen
- Chemische verontreiniging
- Verandering in atmosferische aerosolen
- Aantasting van de ozonlaag
Uit een recente studie, gepubliceerd in Science Advances op 13 september 2023, blijkt dat zes van de negen van deze grenzen reeds zijn overschreden, met als conclusie: “Earth is now well outside of the safe operating space for humanity”.
Juridische bescherming van de natuur
Geen wonder dus dat er steeds meer wetgevingsinitiatieven zijn op het gebied van duurzaamheid. De meest bekende Europese richtlijnen in dit verband zijn de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) en de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD), voor een toelichting waarop wordt verwezen naar de eerdere blogs ESG | Wat is de CSDDD en hoe kunt u uw bedrijf hierop voorbereiden?, ESG | Wat is de CSRD en hoe kunt u uw bedrijf hierop voorbereiden en De CSDDD is een feit. Daarnaast is er sectorspecifieke wetgeving, zoals de Verordening conflictmineralen, Houtverordening, Ontbossingsverordening en de Batterijenverordening. Dit komt bovenop de nationale wetgeving voor de bescherming van het milieu, zoals de Nederlandse Wet milieubeheer.
Parallel hieraan proberen verschillende landen de natuur eveneens te beschermen via de juridische weg; zo zijn er voorstellen gedaan om bepaalde stukken natuur (met name rivieren) als zodanig rechtspersoonlijkheid toe te kennen. De natuur zou dan in juridische zin kunnen optreden, waardoor de natuur bescherming, herstel en schadevergoeding zou kunnen afdwingen. Ecuador, Nieuw-Zeeland, India en Spanje hebben hiertoe al stappen gezet.
In Nederland zijn vorig jaar door SP, GroenLinks, D66 en PvdA diverse moties in de Tweede Kamer ingediend over het geven van rechten aan de natuur. Deze hadden betrekking op de Waddenzee en de Maas. De Waddenzee zou dan een onafhankelijk bestuur moeten hebben, bestaande uit mensen die geen economisch belang hebben bij, of banden hebben met economische belanghebbenden. Op gemeenteniveau heeft de gemeente Eijsden-Margraten reeds officieel de rechten van de natuur erkend. Een ‘voogd’ moet daar de belangen van de natuur gaan behartigen en mag raadsbeslissingen gaan beoordelen. De voogd zou een natuurorganisatie kunnen zijn.
De natuur aan de onderhandelingstafel?
Hoewel uit eerste verkennende onderzoeken blijkt dat het toekennen van rechtspersoonlijkheid aan de natuur niet onmogelijk is, zijn er wel nog veel juridische hobbels te nemen. Als steeds meer delen van de natuur rechtspersoonlijkheid krijgen, dan heeft dat grote gevolgen voor bedrijven. Zo zullen bedrijven met de vertegenwoordigers van de natuur om tafel moeten gaan als zij bouwwerkzaamheden rondom de natuur willen uitoefenen, minerale hulpbronnen willen gebruiken of afvalstoffen willen lozen (ook als zij daarvoor een vergunning hebben). Aan de onderhandelingstafel zullen de vertegenwoordigers van de natuur de belangen moeten afwegen van alle bij de natuur betrokkenen, zoals de lokale bevolking, flora en fauna. Bovendien zullen milieuschendingen naar verwachting sneller worden opgemerkt, zodat bedrijven eerder aansprakelijk zullen worden gesteld.
Heeft u vragen over duurzaam ondernemen? Neem dan contact op met Stephanie ter Brake. Zij denkt graag met u mee.
