Let op: de EU Ontbossingsverordening is per 30 december 2026 van toepassing.

De EU Ontbossingsverordening (ook wel de EU Deforestation Regulation of EUDR) is vanaf 30 december 2026 van toepassing. Na twee keer uitstel en een reeks vereenvoudigingen ligt het kader inmiddels vast. De verordening heeft grote gevolgen voor bedrijven die bepaalde grondstoffen of producten op de Europese markt brengen, verhandelen of exporteren.

Wat regelt de verordening precies, op wie is zij van toepassing, waaraan moeten ondernemingen voldoen en wanneer gaan de verplichtingen gelden? In deze blog neem ik je mee in de laatste stand van zaken (oktober 2026).

Wat regelt de EU Ontbossingsverordening?

De Europese Unie wil met de EUDR haar bijdrage aan wereldwijde ontbossing en bosdegradatie terugdringen. In essentie verbiedt de verordening het op de Europese markt brengen, aanbieden of exporteren van bepaalde grondstoffen en afgeleide producten indien deze afkomstig zijn van gronden die na 31 december 2020 zijn ontbost of gedegradeerd.

De verordening ziet op de volgende zeven grondstoffen: runderen, cacao, koffie, palmolie, rubber, soja en hout. Daarnaast vallen diverse afgeleide producten onder de reikwijdte van de verordening, zoals chocolade, meubels, papier, houtskool, oploskoffie en bepaalde derivaten van palmolie. De lijst van producten die onder de EUDR vallen, is op 18 september 2026 nog gewijzigd. Het is dus zaak om opnieuw na te gaan of jouw producten (nog) onder de EUDR vallen.

Op wie is de verordening van toepassing?

De EUDR is van toepassing op ondernemingen die relevante grondstoffen of producten op de markt van de Europese Unie brengen, daar op de markt aanbieden of vanuit de EU exporteren. De verordening geldt ongeacht de omvang van de onderneming en is dus van toepassing op zowel grote ondernemingen als mkb-bedrijven en eenmanszaken.

De EUDR onderscheidt drie categorieën: marktdeelnemers, downstream marktdeelnemers (downstream operators) en handelaren. In welke categorie een onderneming valt, bepaalt welke verplichtingen voor haar gelden. Een onderneming kan voor verschillende producten overigens in verschillende categorieën vallen.

Waaraan moeten deze bedrijven voldoen?

Kern van de EUDR is dat relevante producten alleen op de EU-markt mogen worden gebracht of worden geëxporteerd als zij:

• ontbossingsvrij zijn;
• zijn geproduceerd overeenkomstig de toepasselijke wetgeving van het land van productie; en
• gedekt zijn door een zorgvuldigheidsverklaring (due diligence statement).

Dit vereist onder meer uitgebreide informatie over de toeleveringsketen, inclusief geolocatiegegevens van de percelen waarop de relevante grondstoffen zijn geproduceerd. Een belangrijk uitgangspunt van de verordening is dat de bewijslast bij de ondernemingen ligt. Bedrijven moeten zelfstandig verifieerbaar bewijs verzamelen dat hun producten ontbossingsvrij zijn en voldoen aan toepasselijke wetgeving.

De verplichtingen verschillen per categorie. De zwaarste verplichtingen rusten op marktdeelnemers, omdat zij als eerste verantwoordelijk zijn voor het toetsen van relevante producten aan de EUDR-vereisten. Downstream marktdeelnemers en handelaren bouwen voort op de controles die eerder in de keten zijn uitgevoerd. Sinds de wijziging van de EUDR in december 2025 (Verordening (EU) 2025/2650) hoeven zij geen eigen zorgvuldigheidsonderzoek meer uit te voeren en geen eigen zorgvuldigheidsverklaring meer in te dienen.

Marktdeelnemers

Marktdeelnemers moeten een eigen stelsel van zorgvuldigheid (due diligence system) opzetten en toepassen, bestaande uit (i) informatieverzameling, (ii) risicobeoordeling en (iii) risicobeperking. Een relevant product mag pas op de markt worden gebracht of worden geëxporteerd nadat een zorgvuldigheidsverklaring (due diligence statement of DDS) is ingediend via het daartoe in het leven geroepen informatiesysteem (TRACES). Het referentienummer van deze verklaring moet vervolgens worden verstrekt aan de volgende schakel in de keten, zoals een handelaar of downstream marktdeelnemer.

Voor micro- en kleine primaire marktdeelnemers geldt een sterk vereenvoudigd regime. Zij hoeven geen zorgvuldigheidsverklaring per levering in te dienen, maar kunnen volstaan met een eenmalige vereenvoudigde verklaring in het informatiesysteem.

Downstream marktdeelnemers

Downstream marktdeelnemers hoeven zelf geen zorgvuldigheidsverklaring in te dienen, maar moeten wel gegevens over hun leveranciers en afnemers bewaren. Alleen de eerste downstream marktdeelnemer in de keten, die rechtstreeks afneemt van de marktdeelnemer, moet daarnaast het referentienummer van de zorgvuldigheidsverklaring (of de identificatiecode van de vereenvoudigde verklaring) verzamelen en bewaren. Dat nummer hoeft niet verder door de keten te worden doorgegeven. Voor downstream marktdeelnemers die geen mkb zijn, gelden aanvullende verplichtingen. Zo moeten zij zich onder meer registreren in het informatiesysteem (TRACES).

Handelaren

Handelaren moeten informatie over hun leveranciers en afnemers bijhouden. Indien zij producten afnemen van een marktdeelnemer, moeten zij daarnaast beschikken over het referentienummer van de bijbehorende zorgvuldigheidsverklaring. Zelf hoeven handelaren geen zorgvuldigheidsverklaring in te dienen. Ook voor handelaren die geen mkb zijn, gelden aanvullende verplichtingen. Zo moeten zij zich onder meer registreren in het informatiesysteem (TRACES).

Sancties

Niet-naleving kan verstrekkende gevolgen hebben, waaronder boetes (waarbij het maximum ten minste 4% van de jaaromzet in de EU moet bedragen), inbeslagname van producten, tijdelijke uitsluiting van overheidsopdrachten en een tijdelijk verbod om relevante producten op de markt te brengen.

Wat betekent dit voor jouw contracten?

De EUDR raakt niet alleen interne processen, maar ook de afspraken met leveranciers en afnemers. Voor de naleving ben je immers grotendeels afhankelijk van informatie die anderen in de keten moeten aanleveren. Het is daarom verstandig om inkoop- en leveringsvoorwaarden en lopende contracten tegen het licht te houden en waar nodig aan te vullen met afspraken over onder meer:

• de aanlevering van geolocatiegegevens, referentienummers en andere benodigde informatie;
• garanties dat geleverde producten ontbossingsvrij en in overeenstemming met de toepasselijke wetgeving zijn geproduceerd;
• medewerking aan controles en audits; en
• de gevolgen van niet-naleving, zoals schadevergoeding, vrijwaring en opschortings- of ontbindingsrechten.

Goede contractuele afspraken helpen niet alleen om tijdig aan de EUDR te voldoen, maar maken het ook eenvoudiger om verhaal te halen als een andere partij in de keten tekortschiet.

Waarmee kunnen wij helpen?

Wie nog niet met de voorbereidingen is begonnen, doet er goed aan dat direct te doen. Het in kaart brengen van toeleveringsketens, het verzamelen van de vereiste informatie, het inrichten van interne processen en het aanpassen van contracten kan aanzienlijk meer tijd vergen dan vaak wordt verwacht.

Wij ondersteunen ondernemingen om de EUDR op een praktische en juridisch sluitende manier te implementeren. Zo kunnen wij helpen bij:

• de beoordeling of jouw producten en activiteiten onder de EUDR vallen, en in welke rol (marktdeelnemer, downstream marktdeelnemer of handelaar);
• het in kaart brengen van de verplichtingen die voor jouw onderneming gelden en van de stappen die nodig zijn om tijdig te voldoen;
• het beoordelen en aanpassen van inkoop- en leveringsvoorwaarden en lopende contracten, en het opstellen van EUDR-clausules; en
• vragen over de verdeling van aansprakelijkheid in de keten en de gevolgen van niet-naleving.

Wil je weten wat de EUDR concreet voor jouw onderneming betekent, hoe je deze verordening kunt implementeren of hoe je het beste jouw contracten EUDR-proof kunt maken? Neem dan contact op met Stephanie ter Brake