Lexence

FAQ – de (aangescherpte) coronamaatregelen en handhaving.

26 maart 2020 – Afgelopen maandag (23 maart) presenteerde het kabinet nieuwe, aangescherpte en (wederom) ingrijpende maatregelen om het coronavirus in Nederland binnen de perken te houden. Aanleiding voor deze nieuwe maatregelen is dat lang niet iedereen zich hield aan de voorgeschreven afstand van 1,5 meter tot elkaar. Niet alleen de gevolgen voor de gezondheid, maar ook de maatschappelijke gevolgen zijn groot.

Wij begrijpen dat er heel wat op u afkomt en dat de nodige vragen bestaan. Want: hoe zijn die maatregelen (wettelijk) geregeld en hoe wordt hierop gehandhaafd? Bovendien komen er steeds nieuwe maatregelen bij. Om u te helpen bij het krijgen (en behouden) van een overzicht, geven wij antwoord op de meeste vragen die wij vanuit de praktijk hebben gekregen.

Dit blogbericht wordt dagelijks (of zo nodig vaker) bijgewerkt naar de laatste stand van zaken. Raadpleeg deze pagina om zo op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen. Uiteraard kunt ook contact opnemen met het corona-crisisteam.

Nanodeeltjes Nanodeeltjes Nanodeeltjes
Expertise Omgevingsrecht
Leestijd 9 min leestijd
Nanodeeltjes
Hoe zijn de maatregelen ter bestrijding van corona momenteel wettelijk vastgelegd?

Gemeenten zijn bevoegd om in gevallen van nood een ‘noodverordening’ vast te stellen (artikel 176 Gemeentewet). Hierin kunnen regels en maatregelen worden gesteld die nodig zijn ‘ter handhaving van de openbare orde of ter beperking van gevaar’. Om het gevaar dat het coronavirus met zich brengt te beperken, kan de burgemeester dus maatregelen treffen.

Het coronavirus is echter een gevaar dat niet alleen de gemeente, maar het hele land betreft. Voor dit soort ‘bovengemeentelijke’ situaties komt de Wet veiligheidsregio’s in beeld. Nederland kent in totaal 25 veiligheidsregio’s. In een geval van een ramp of een crisis die de gemeente overstijgt, is de voorzitter van de veiligheidsregio bevoegd tot rampenbestrijding en crisisbeheersing. In plaats van de burgemeester van de gemeente, stelt dan de voorzitter van de veiligheidsregio voor alle gemeenten die binnen de veiligheidsregio vallen een noodverordening op. Zoals gezegd, hebben inmiddels alle voorzitters van de veiligheidsregio’s gebruik gemaakt van deze bevoegdheid.

De wijze waarop de maatregelen worden getroffen, wordt mede ingevuld door de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, die gebruik heeft gemaakt van zijn bevoegdheid om de voorzitters van de veiligheidsregio’s de opdracht te geven bepaalde maatregelen te treffen om de verspreiding van het coronavirus te voorkomen (artikel 7 Wet publieke gezondheid).

Waar zijn de noodverordeningen van de veiligheidsregio’s te vinden?

Alle voorzitters van de veiligheidsregio’s hebben gebruik gemaakt van de bevoegdheid om een noodverordening vast te stellen. Bekijk hier het overzicht van alle veiligheidsregio’s met de daarbij behorende noodmaatregelen.

Naar aanleiding van de aangescherpte maatregelen op 23 maart 2020 zullen de veiligheidsregio’s nieuwe noodverordeningen moeten vaststellen, dan wel de bestaande noodverordeningen moeten aanpassen. Houd deze website in de gaten voor een overzicht van de aangepaste/nieuwe noodverordeningen.

Welke maatregelen zijn momenteel opgenomen in de noodverordeningen?

In de huidige noodverordeningen zijn momenteel er twee belangrijke maatregelen opgenomen in de noodverordeningen, namelijk (1) het verbod op evenementen en (2) het verbod op het open houden van bepaalde inrichtingen, zoals eet- en drinkgelegenheden, coffeeshops, sportclubs/zwembaden etc.

Verbod op evenementen

In de noodverordeningen wordt gesproken van openbare samenkomsten en vermakelijkheden waar meer dan honderd personen gelijktijdig kunnen samenkomen. Het is niet alleen verboden om die samenkomsten te laten plaatsvinden, maar ook om die te (laten) organiseren, te laten ontstaan of daaraan deel te nemen. In zoverre richt het verbod op evenementen zich dus zowel op de eigenaar als de gebruiker van panden, erven etc.

Een uitzondering op het verbod wordt gemaakt voor de dagelijkse gang van zaken in het openbaar vervoer en gebouwen (met bijbehorende erven) van overheidsinstellingen en zorginstellingen.

Verbod op het open houden van inrichtingen

Op zondag 15 maart 2020 gaf het kabinet te kennen dat alle eet- en drinkgelegenheden, coffeeshops en dergelijke moesten sluiten. Dit verbod is inmiddels ook opgenomen in de noodverordeningen. Het verbod ziet op het ‘geopend houden’ van de volgende inrichtingen:

  1.  eet- en drinkgelegenheden: waar ter plaatse eten of drinken wordt verkocht en genuttigd. Uitgezonderd zijn hotels ten behoeve van de hotelgasten en bedrijfskantines en bedrijfscatering.
  2. sportaccommodaties en sportinrichtingen: dit zijn sport- en fitnessclubs waaronder wordt verstaan: zwembaden, sporthallen en sportvelden;
  3. sauna’s;
  4. seksinrichtingen: inrichtingen waar bedrijfsmatig gelegenheid wordt gegeven tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling of bedrijfsmatig vertoningen van erotisch pornografische aard worden aangeboden;
  5. coffeeshops, met uitzondering als dit wordt verkocht, afgeleverd of verstrekt (afhaal).
Welke maatregelen zijn nieuw en moeten nog worden doorgevoerd?

De aangescherpte maatregelen die het kabinet op 23 maart heeft gepresenteerd, hebben impact op de bovengenoemde verboden in de noodverordeningen. Deze maatregelen moeten nog opgenomen worden in de noodverordeningen. Zodra dit is gebeurd, verwerken wij dit in het antwoord op de vraag ‘Welke maatregelen zijn momenteel opgenomen in de noodverordeningen?’.

De maatregelen die in de noodverordeningen aangepast moeten worden, lichten wij hieronder toe:

  • Absoluut verbod op samenkomsten: niet meer gelimiteerd tot 100 personen
    Het verbod op samenkomsten en vermakelijkheden geldt niet meer voor die waar meer dan honderd personen gelijktijdig kunnen samenkomen, maar in het algemeen. Voor de praktijk betekent dit dat bijvoorbeeld sportlessen, barbecues, picknicks en andere samenkomsten niet meer zijn toegestaan.
  • Nieuwe inrichtingen die gesloten moeten worden
    Casino’s worden aangemerkt als eet- en drinkgelegenheid en moeten sluiten. Daarnaast worden kappers- en schoonheidsspecialisten toegevoegd aan de lijst. De laatste groep is sinds 23 maart om 13:00 uur al gesloten.
  • Winkels: deurbeleid verplicht!
    Winkels die niet genoemd worden in de noodverordeningen, mogen (in principe) geopend blijven. Wel zullen in de noodverordeningen aangescherpte eisen gesteld worden aan het geopend houden van die winkels. Het kabinet heeft als voorbeeld deurbeleid genoemd, dat in acht genomen moet worden door winkels en waarop ook actief gehandhaafd zal worden. Deurbeleid houdt in dat winkels verplicht worden grenzen te stellen aan / toezicht te houden op het aantal bezoekers dat wordt binnengelaten. Zo is voor supermarkten het beleid ingevoerd dat er per 1.000 m2 100 personen aanwezig mogen zijn. Ook is het gebruik van een winkelwagen of (bij kleinere winkels zonder winkelwagen) winkelmandjes verplicht.
  • Markten
    Eerder werden markten aangemerkt als ‘samenkomst’ die verboden waren omdat daar meer dan 100 personen op afkomen. Het kabinet heeft aangekondigd dat er voor markten een uitzondering zal worden gemaakt, omdat deze op sommige plekken in het land een essentieel onderdeel van de voedselketen zijn. Wel geldt daarvoor dat er aanvullende maatregelen getroffen moeten worden, zodat op de markten een minimale afstand van 1,5 meter tot elkaar kan worden gewaarborgd.
  • Sluiting van (openbare) parken, stranden en campings
    Een van die maatregelen is sluiting van gebouwen of terreinen door de burgemeester of voorzitter van de (betrokken) veiligheidsregio’s. Deze wettelijke grondslag biedt de mogelijkheid om in noodverordeningen de bevoegdheid op te nemen, dat de betrokken burgemeester of voorzitter van de veiligheidsregio specifieke locatie (terreinen) kan sluiten, zoals parken, stranden en campings.
  • Verplichte maatregelen voor locaties als campings
    In de noodverordeningen zal de verplichting worden opgenomen voor locaties zoals vakantieparken/ campings, om gepaste maatregelen te treffen om mensen een afstand van 1,5 meter te (laten) houden. Indien die maatregelen niet getroffen (kunnen) worden, zal de bevoegdheid bestaan om die locaties te sluiten.
  • Verbod op groepsvorming
    Tot slot is er een algeheel verbod op groepsvorming (3 of meer personen) aangekondigd. Burgmeesters kunnen gebieden aanwijzen waar groepsvorming verboden is. Dat kan gaan om parken, stranden of wijken. Bij groepen van 3 of meer die geen anderhalve meter afstand houden, wordt gehandhaafd. Personen in hetzelfde huishouden, zoals gezinnen, en kinderen zijn hiervan uitgezonderd.
Dus, welke activiteiten mogen dan nog wel verricht worden?

De lijst met activiteiten die wél verricht mogen worden, lijkt steeds kleiner te worden. Wat wel of niet mag zal dan ook afhangen van de wijze waarop de aanvullende maatregelen in de noodverordeningen wordt opgenomen. Per activiteit zal daarom beoordeeld moeten worden of sprake is van verboden samenkomsten, inrichtingen of groepsvorming. Ook zal per winkel/locatie beoordeeld moeten worden of er voldoende maatregelen zijn getroffen om te kunnen voldoen aan de eisen uit de noodverordeningen, die hierop zijn aangepast.

Tot wie richten de maatregelen zich?

Het verbod op samenkomsten richt zich niet alleen tot degene die dit organiseert, maar ook tot degene die dit laat organiseren. Naast de gebruikers richt dit verbod zich ook tot de eigenaren. Het verbod op het open houden van de genoemde inrichtingen lijkt zich alleen te richten tot de gebruiker, degene die de inrichting exploiteert.

Hoe wordt er gehandhaafd?

Handhaving van de voorschriften bleek niet erg gemakkelijk te zijn. Handhaving vindt plaats door de politie, door buitengewoon opsporingsambtenaren en toezichthouders die door de voorzitters van de veiligheidsregio’s worden aangewezen en door het leger (militairen van de Koninklijke Marechaussee).

Het kabinet heeft aangekondigd dat het pakket aan maatregelen om te kunnen handhaven, wordt uitgebreid. Het kabinet gaf daarbij aan dat bestuursrechtelijk handhaving prioriteit zal krijgen. Relevant zal zijn dat bedrijven een boete van € 4.000 kunnen riskeren voor het treffen van onvoldoende maatregelen. Dit ziet er als volgt uit:

  • Bestuursrechtelijk
    Daarnaast kunnen toezichthouders die daartoe zijn aangewezen, de noodverordening handhaven door bestuursrechtelijke handhavingsmiddelen (last onder dwangsom en bestuursdwang) in te zetten. Daarnaast zullen in de noodverordeningen ook beboetingsmogelijkheden worden opgenomen. De exacte boete moet in de noodverordeningen nog worden vastgesteld. Het kabinet heeft aangekondigd dat gedacht moet worden aan een boete van € 400 voor particulieren (voor groepsvorming/samenkomsten) en van € 4.000 voor bedrijven (voor onvoldoende maatregelen).
  • Strafrechtelijk
    In de eerste plaats kan ieder van deze ‘handhavers’ aanwijzingen geven (zoals directe sluiting), die onmiddellijk opgevolgd moeten worden. Het overtreden van deze verordening, inclusief het niet volgen van aanwijzingen, is strafbaar (artikel 443 Wetboek van strafrecht).
Het kabinet heeft steunmaatregelen bekendgemaakt. Wat houden die steunmaatregelen in?

Op 17 maart 2020 maakte het kabinet bekend ‘uitzonderlijke economische maatregelen’ te nemen. Niet alleen de gezondheid, maar ook de economie moet worden beschermd tegen de gevolgen van de bovengenoemde maatregelen. Tot nu toe zijn de volgende 8 steunmaatregelen aangekondigd:

  1. Compensatieregeling getroffen sectoren
    De gezondheidsmaatregelen van het kabinet hebben enorme consequenties voor de inkomsten in een aantal sectoren in het bijzonder. Zoals bijvoorbeeld de (verplichte) sluiting van eet- en drinkgelegenheden en annuleringen in de reisbranche. Deze inkomsten kunnen bovendien moeilijk worden ingehaald wanneer het coronavirus achter de rug is. Het kabinet komt daarom met een compensatieregeling met passende maatregelen voor bedrijven in de genoemde sectoren. Deze worden nu uitgewerkt en met spoed voorgelegd aan de Europese Commissie voor de beoordeling op (geoorloofde) staatssteun.
  2. Toeristenbelasting
    Het kabinet gaat in overleg met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) over de mogelijkheid om (voorlopige) lokale aanslagen aan ondernemers stop te zetten en al opgelegde aanslagen aan bedrijven in te trekken. Het gaat hierbij in het bijzonder om de toeristenbelasting. Ook is het Rijk met de cultuursector in overleg om te kunnen aansluiten bij generieke maatregelen en eventuele verbijzondering indien dat nodig is.
  3. Financiële steun zelfstandige ondernemers
    Zelfstandigen kunnen voor een periode van drie maanden, via een versnelde procedure, aanvullende inkomensondersteuning krijgen voor levensonderhoud. Deze vult het inkomen aan tot het sociaal minimum en hoeft niet worden terugbetaald. Er is in deze tijdelijke bijstandsregeling voor zelfstandig ondernemers geen sprake van een vermogens- of partnertoets. Ondersteuning volgens deze tijdelijke regeling is ook mogelijk in de vorm van een lening voor bedrijfskapitaal, tegen een verlaagd rentepercentage. Deze regeling wordt uitgevoerd door gemeenten.
  4. Tijdelijke regeling tegemoetkoming loonkosten
    Een ondernemer die omzetverlies verwacht (minimaal 20%) kan bij het UWV voor een periode van drie maanden een tegemoetkoming in de loonkosten aanvragen (maximaal 90% van de loonsom, afhankelijk van het omzetverlies). Voorwaarde is dat er geen personeel ontslagen mag worden om bedrijfseconomische redenen in de subsidieperiode. Deze Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkbehoud (NOW) wordt zo spoedig mogelijk opengesteld en is de vervanger van de huidige regeling werktijdverkorting.
  5. Uitstel van betalingen belasting en verlaging boetes
    Getroffen ondernemers kunnen een uitstel vragen van belastingaanvragen, waarna de Belastingdienst de invorderingen direct stopt. Dit geldt voor de inkomsten-, vennootschaps-, loon- en omzetbelastingen (btw). Eventuele verzuimboetes voor het niet op tijd betalen, hoeven niet te worden betaald. De invorderingsrente die normaal gesproken ingaat na het verstrijken van de betalingstermijn wordt tijdelijk verlaagd van 4% naar bijna 0%. Dit geldt voor alle belastingschulden. Ook het tarief van de belastingrente gaat tijdelijk naar bijna 0%. Deze verlaging zal gelden voor alle belastingen waarvoor belastingrente geldt. Het kabinet zal de belastingrente zo snel mogelijk aanpassen.
  6. Regeling garantie ondernemersfinanciering
    Ondernemingen die problemen ondervinden bij het verkrijgen van bankleningen en bankgaranties kunnen gebruik maken van de Garantie Ondernemersfinanciering-regeling (GO). Het kabinet stelt voor het garantieplafond van de GO te verhogen van 400 miljoen naar 1,5 miljard euro.
  7. Rentekorting voor kleine ondernemers op microkredieten
    Qredits stelt een tijdelijke crisismaatregel open: voor kleine ondernemers die geraakt worden door de coronaproblematiek wordt uitstel van aflossing aangeboden voor de duur van zes maanden en de rente gedurende deze periode automatisch verlaagd naar 2%.. Het kabinet ondersteunt Qredits voor deze maatregel met maximaal 6 miljoen euro.
  8. Borgstelling land- en tuinbouwbedrijven
    Voor de land- en tuinbouwbedrijven komt er een tijdelijke borgstelling voor werkkapitaal onder de regeling Borgstelling MKB-Landbouwkredieten (BL). Daarmee staat het kabinet borg voor de kredieten van agrarisch ondernemers. De aangepaste BL-regeling zal met ingang van 18 maart 2020 gelden.

Heeft u vragen?

Neem contact op met één van ons:

Michael Klijnstra
Pelin Oztürk
Maaike Faase