Procederen over internationale handelstransacties: uit of thuis?

16 april 2013
 
Nederland is een handelsnatie. De handelspartners van het Nederlandse bedrijfsleven komen uit alle windstreken, zowel binnen als buiten de Europese Unie. Als tussen internationale handelspartners een geschil ontstaat, dient zich de vraag aan waar moet worden geprocedeerd: ‘thuis’ in Nederland, ‘uit’ bij de wederpartij of elders.
 
Het antwoord op deze vraag is niet altijd eenvoudig te geven maar wel relevant voor de praktijk. Onder meer vanwege de verschillen die bestaan ten aanzien van bijvoorbeeld kosten, duur van de procedure, processuele waarborgen en de (on)mogelijkheid om een vonnis ook daadwerkelijk ten uitvoer te leggen. Een forumkeuze clausule in het contract of algemene voorwaarden biedt mogelijk uitkomst.
 
In de hierna beschreven situaties wordt uitgegaan van een Nederlandse onderneming die een relatie aangaat met een buiten Nederland gevestigde partij.
 
Situatie zonder forumkeuze clausule
Als partijen niets afspreken over de manier waarop geschillen worden beslecht, wordt dit in Nederland aan de hand van Europese en nationale regelgeving bepaald. Dit brengt met zich mee dat het geschil zal worden voorgelegd aan een overheidsrechter.

Ook de plaats waar wordt geprocedeerd, wordt op basis van deze regelgeving vastgesteld. De locatie hangt af van de aard van het geschil en de vestigingsplaats van de daarbij betrokken partijen. Indien een Nederlandse onderneming goederen verkoopt aan een in Duitsland gevestigde partij die vervolgens zijn facturen onbetaald laat, zal de Nederlandse partij in beginsel in Duitsland een procedure moeten starten tegen de Duitse wanbetaler. Als daarentegen de goederen door de Nederlandse partij aan die Duitse handelsrelatie worden geleverd in België, zou ook de Belgische rechter bevoegd kunnen zijn.
 
Alle omstandigheden van het geschil zijn van belang bij het bepalen van de bevoegde rechter en de locatie waar de procedure wordt gevoerd. Die omstandigheden zijn niet altijd duidelijk vast te stellen. Daarnaast kunnen meerdere gerechtelijke instanties in verschillende landen bevoegd zijn. Het is in de praktijk niet ongewoon dat partijen eerst twisten over de plaats van de procedure, voordat wordt toegekomen aan de beslechting van het eigenlijke geschil. Deze onzekerheid kan voor onnodige vertraging zorgen. Dit kan worden weggenomen door een forumkeuze clausule overeen te komen.
 
De inhoud van een forumkeuze clausule
Het staat partijen in beginsel vrij om afspraken te maken over de wijze waarop eventuele geschillen zullen worden beslecht. Met een forumkeuze kunnen afspraken worden gemaakt over het soort forum en de plaats van het forum.
 
Als partijen niets afspraken, zal de overheidsrechter het bevoegde forum zijn. Partijen kunnen afspreken dat het geschil via arbitrage wordt beslecht. Onderwerpen als vertrouwelijkheid, deskundigheid van de arbiters en flexibiliteit van de procedure kunnen meewegen bij een dergelijke beslissing.

Andere manieren van geschillenbeslechting zijn bijvoorbeeld bemiddeling of mediation.
 
In het bijzonder het bepalen van de plaats van het forum neemt in de praktijk veel onzekerheid weg. De keuze voor de locatie wordt ingegeven door verschillende praktische en juridische overwegingen. Vanuit praktisch oogpunt kan worden gedacht aan de taal van de procedure en de bereikbaarheid van de locatie, ook voor bijvoorbeeld getuigen. Zeker als handel wordt gedreven met partners ver buiten Nederland, kunnen de kosten voor een geschil aldaar aanzienlijk oplopen. Juridische overwegingen zijn bijvoorbeeld de toepasselijkheid van Nederlands procesrecht, de beschikbare mogelijkheden om een vonnis ten uitvoer te leggen en de kwaliteit en waarborgen van de Nederlandse rechtspraak.
 
Het overeenkomen van een forumkeuze clausule
Bij het aangaan van een nieuwe handelsrelatie zal het bespreken van beslechting van eventuele geschillen niet direct voor de hand liggen. Toch is het aan te bevelen om in een vroegtijdig stadium duidelijke, ondubbelzinnige afspraken te maken om toekomstige discussies te voorkomen.
 
Het is hoe dan ook aan te bevelen de afspraken schriftelijk vast te leggen. In sommige situaties zal dit zelfs een vereiste zijn voor de geldigheid van de afspraken. Dit kan in een schriftelijk contract, maar ook in de algemene voorwaarden van uw onderneming.
 
Een forumkeuze clausule wordt vaak gecombineerd met een bepaling waarin partijen bepalen welk recht van toepassing is op de overeenkomst. In het bijzonder in internationale verhoudingen is een dergelijke rechtskeuze aan te bevelen, om onzekerheid en mogelijke procedures hierover te voorkomen. Het is aan te bevelen om beide bepalingen op elkaar te laten aansluiten, door bijvoorbeeld enerzijds te bepalen dat de Nederlandse rechter bevoegd en anderzijds dat Nederlands recht van toepassing is. In het hiervoor genoemde voorbeeld van de Nederlandse onderneming en de Duitse schuldenaar zou een dergelijke afgestemde rechtskeuze kunnen voorkomen dat de Nederlandse rechter Duits recht zou moeten toepassen.
 
********

Contact
Het internationale karakter van de Nederlandse markt klinkt terug in de dagelijkse praktijk van Lexence N.V. De afdeling procesrecht houdt zich bezig met het voorkomen en beslechten van allerhande nationale en international (handels)geschillen. Voor meer informatie over bovengenoemde onderwerpen kunt u contact opnemen met Leonie Sinnige.